Cài đặt môi trường

#Chọn môi trường

Khóa học này lấy Linux làm môi trường chuẩn. Lý do không phải sở thích: từ Phần 13 trở đi bạn sẽ dùng liên tục các công cụ khảo sát nhị phân như readelf, objdump, strace, valgrind, perf. Chúng chỉ đầy đủ trên Linux.

#Cài trình biên dịch

GCC là lựa chọn chính

GCC là trình biên dịch C phổ biến nhất, cũng là thứ dùng để build nhân Linux. Cài kèm luôn gdb để gỡ lỗi và valgrind để bắt lỗi bộ nhớ.

sudo apt update
sudo apt install -y build-essential gdb valgrind

# Fedora, RHEL
sudo dnf install -y gcc gdb make valgrind

# Arch
sudo pacman -S base-devel gdb valgrind

# macOS
xcode-select --install

Nên cài thêm Clang

Clang là trình biên dịch thứ hai, thông báo lỗi dễ đọc hơn GCC và có bộ sanitizer rất tốt. Code biên dịch sạch trên cả hai thường là code chất lượng, vì mỗi trình biên dịch bắt được những lỗi khác nhau.

sudo apt install -y clang clang-tidy clang-format

#Nếu bạn dùng Windows

Có ba đường, nhưng chúng không tương đương nhau. Khuyến nghị mạnh là WSL2.

Cài WSL2 chỉ mất một lệnh, chạy trong PowerShell quyền quản trị:

wsl --install -d Ubuntu

#Editor và cấu hình

VS Code là lựa chọn khuyến nghị

Nhẹ, miễn phí, gỡ lỗi tốt, và kết nối thẳng vào WSL. Cài ba tiện ích mở rộng: C/C++ của Microsoft, Makefile Tools, và WSL nếu bạn đang ở Windows.

Tạo file .vscode/tasks.json để build bằng Ctrl Shift B:

{
  "version": "2.0.0",
  "tasks": [
    {
      "label": "build",
      "type": "shell",
      "command": "gcc",
      "args": [
        "-std=c17", "-Wall", "-Wextra", "-Wpedantic", "-g",
        "${file}", "-o", "${fileDirname}/${fileBasenameNoExtension}"
      ],
      "group": { "kind": "build", "isDefault": true },
      "problemMatcher": ["$gcc"]
    }
  ]
}

Và .vscode/launch.json để gỡ lỗi bằng F5. Cấu hình này tự build trước khi chạy, nên bạn không bao giờ debug nhầm bản cũ:

{
  "version": "0.2.0",
  "configurations": [
    {
      "name": "gdb debug",
      "type": "cppdbg",
      "request": "launch",
      "program": "${fileDirname}/${fileBasenameNoExtension}",
      "cwd": "${workspaceFolder}",
      "MIMode": "gdb",
      "preLaunchTask": "build"
    }
  ]
}

Code::Blocks cho hai tuần đầu

Nếu bạn hoàn toàn mới và thấy terminal đáng sợ, Code::Blocks là lựa chọn hợp lý: bản cài đặt đã kèm sẵn GCC, bấm một nút là chạy. Nhưng hãy chuyển sang VS Code kèm terminal sau khoảng hai tuần, vì từ Phần 2 trở đi bạn cần gõ lệnh trực tiếp.

#Kiểm chứng môi trường

Đừng tin là đã cài xong cho tới khi chạy được. Chương trình dưới đây vừa kiểm tra trình biên dịch, vừa cho bạn biết hai thông tin sẽ dùng lại nhiều lần về sau.

#include <stdio.h>

int main(void)
{
    printf("Trinh bien dich hoat dong\n");
    printf("Chuan C: %ld\n", __STDC_VERSION__);
    printf("Kich thuoc con tro: %zu byte, he thong %zu-bit\n",
           sizeof(void *), sizeof(void *) * 8);
    return 0;
}

Trinh bien dich hoat dong
Chuan C: 201710
Kich thuoc con tro: 8 byte, he thong 64-bit

Giá trị 201710 nghĩa là trình biên dịch đang làm việc theo chuẩn C17. Con trỏ 8 byte nghĩa là hệ thống 64 bit. Hai con số này sẽ được giải thích kỹ ở Phần 1, bây giờ chỉ cần biết chúng xuất hiện là môi trường đã đúng.

#Vòng làm việc hằng ngày

Từ giờ tới hết khóa học, bạn sẽ lặp lại đúng bốn bước này. Càng quay vòng nhanh, càng học nhanh.

1. 1

   Tạo thư mục làm việc

   mkdir -p ~/hoc-c/phan-0 && cd ~/hoc-c/phan-0

2. 2

   Viết file nguồn

   Mỗi bài tập một file .c riêng, đặt tên có nghĩa. Đừng gộp nhiều bài vào một file.

3. 3

   Biên dịch và chạy trong một dòng

   Dấu && đảm bảo chương trình chỉ chạy khi biên dịch thành công, nên bạn không bao giờ chạy nhầm bản cũ.

   gcc -std=c17 -Wall -Wextra -g bai.c -o bai && ./bai

4. 4

   Đọc cảnh báo trước khi đọc kết quả

   Nếu trình biên dịch in ra bất cứ dòng cảnh báo nào, sửa nó trước đã. Phần lớn cảnh báo của C đều báo hiệu một lỗi thật đang chờ xảy ra.