Cấu trúc chương trình C

#Năm thành phần

/* 1. Chỉ thị tiền xử lý */
#include <stdio.h>
#define MAX 100

/* 2. Khai báo kiểu và biến toàn cục */
int bien_toan_cuc = 0;

/* 3. Nguyên mẫu hàm */
int cong(int a, int b);

/* 4. Hàm main */
int main(void)
{
    int ket_qua = cong(3, 4);

    printf("%d\n", ket_qua);

    return 0;
}

/* 5. Định nghĩa hàm */
int cong(int a, int b)
{
    return a + b;
}

Thứ tự này không bắt buộc tuyệt đối, nhưng có một luật thì bắt buộc: mọi thứ phải được khai báo trước khi dùng. Trình biên dịch không quay ngược lại. Nếu bạn gọi cong ở dòng 13 mà định nghĩa của nó nằm ở dòng 21, thì phải có nguyên mẫu ở dòng 9 để báo trước.

#Biểu thức và câu lệnh

Hai khái niệm này nghe giống nhau nhưng khác hẳn, và sự khác biệt sẽ quay lại làm phiền bạn ở nhiều bài sau.

3 + 4          /* biểu thức, có giá trị 7 */
3 + 4;         /* câu lệnh: tính 7 rồi vứt đi, hợp lệ nhưng vô nghĩa */

x = 5          /* biểu thức, có giá trị 5 */
x = 5;         /* câu lệnh: gán 5 vào x */

printf("hi")   /* biểu thức, có giá trị là số ký tự đã in */
printf("hi");  /* câu lệnh */

;              /* câu lệnh rỗng, hợp lệ, và là nguồn của nhiều lỗi */

Việc phép gán là biểu thức có giá trị chính là lý do C cho phép viết a = b = c = 0; và cũng là lý do if (x = 5) biên dịch được mà không báo lỗi. Chi tiết ở Bài 4.4.

#Khối lệnh và phạm vi

Cặp ngoặc nhọn gom nhiều câu lệnh thành một đơn vị. Nhưng nó làm thêm một việc quan trọng nữa: tạo ra một phạm vi mới.

int main(void)
{
    int x = 1;

    {
        int x = 2;            /* biến MỚI, che khuất x bên ngoài */

        printf("%d\n", x);   /* in 2 */
    }                          /* x bên trong chết ở đây */

    printf("%d\n", x);       /* in 1 */

    return 0;
}

Biến khai báo trong một khối chỉ sống trong khối đó. Khi ra khỏi ngoặc nhọn đóng, nó biến mất hoàn toàn. Đây là nền tảng của cơ chế ngăn xếp mà bạn sẽ gặp lại ở Phần 3 và Phần 6.

#Luật dấu chấm phẩy

Đây là bảng nên in ra dán cạnh màn hình trong tuần đầu. Sai dấu chấm phẩy là lỗi số một của người mới học C.

Bẫy dấu chấm phẩy thừa

Dấu chấm phẩy đứng một mình là một câu lệnh hợp lệ: câu lệnh rỗng. Vì hợp lệ nên trình biên dịch không báo lỗi, và chương trình chạy sai hoàn toàn khác ý bạn.

if (x > 0);
    printf("dương");
/* printf LUÔN chạy, kể cả khi x âm.
   Thân của if chính là dấu chấm phẩy rỗng. */

for (int i = 0; i < 10; ++i);
    printf("lặp?");
/* printf chỉ chạy MỘT lần, sau khi vòng lặp rỗng kết thúc. */

if (x > 0) {
    printf("dương");
}

for (int i = 0; i < 10; ++i) {
    printf("lặp");
}

/* Luôn dùng ngoặc nhọn, kể cả khi thân chỉ có một câu lệnh. */

#Chú thích

/* Chú thích nhiều dòng, có từ C89.
   Không lồng nhau được. */

// Chú thích một dòng, có từ C99.

Quy tắc viết chú thích tốt: giải thích tại sao, không giải thích cái gì. Cái gì thì đọc code là biết, tại sao thì chỉ người viết mới biết.

i++;   /* tăng i lên 1 */

/* vòng lặp for */
for (int i = 0; i < n; ++i) { }

i++;   /* bỏ qua dấu '=' ở giữa cặp key=value */

/* Duyệt ngược vì hàm xóa làm dồn các phần tử
   phía sau lên, duyệt xuôi sẽ bỏ sót. */
for (int i = n - 1; i >= 0; --i) { }

#Tham số dòng lệnh

Dạng thứ hai của main cho phép chương trình nhận dữ liệu ngay từ dòng lệnh, trước khi chạy.

#include <stdio.h>

int main(int argc, char *argv[])
{
    printf("Số tham số: %d\n", argc);

    for (int i = 0; i < argc; ++i) {
        printf("argv[%d] = %s\n", i, argv[i]);
    }

    return 0;
}

Số tham số: 3
argv[0] = ./thamso
argv[1] = hello
argv[2] = 123

• argc là số lượng tham số, tính cả tên chương trình.
• argv[0] luôn là tên chương trình như người dùng đã gõ.
• Tham số thật bắt đầu từ argv[1].
• argv[argc] luôn là con trỏ rỗng, dùng làm dấu kết thúc.
• Mọi tham số đều là chuỗi. Muốn dùng như số thì phải chuyển đổi, xem Bài 3.4.